Chế độ ăn cho bệnh nhân đái tháo đường

Đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa các chất, đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết kéo theo rối loạn chuyển hoá Lipit, Protit và điện giải do thiếu Insulin tương đối hay tuyệt đối của tuyến tuỵ .

 

Bệnh gây nhiều biến chứng nguy hiểm ở nhiều phủ tạng đặc biệt là mắt, thần kinh, thận, tim, mạch máu và có thể tử vong nếu không điều trị kịp thời.

 

Để góp phần can thiệp vào các yếu tố nguy cơ nhằm hạn chế các biến chứng của căn bệnh này, ngoài việc tuân thủ điều trị bằng thuốc thì chế độ ăn đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát bệnh tiểu đường. Một chế độ ăn đảm bảo dinh dưỡng, đủ về số lượng và chất lượng có thể cân bằng đường huyết, giúp người bệnh bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.

 

1. Nguyên tắc:

- Giảm chất bột đường: 55 - 65% tổng số năng lượng khẩu phần của người bệnh tiểu đường.

- Chất đạm: Lượng protein nên đạt 1-1,2 g/kg/ngày đối với người lớn, tức tỷ lệ này nên đạt tương đương 15- 20% tổng năng lượng khẩu phần.

- Chất béo tỷ lệ chất béo nên là 20 - 25% tổng số năng lượng khẩu phần, không nên vượt quá 30%. Hạn chế các axit béo bão hòa, điều này giúp ổn định đường huyết, ngăn ngừa xơ vữa động mạch.

- Tăng cường chất xơ: 20-25g/ngày 

 

2. Cách ăn

- Chia thành nhiều bữa 4 – 6 bữa / ngày

- Cố định giờ ăn

- Ổn định lượng thực phẩm ăn vào của từng bữa

 

3. Người bệnh tiểu đường nên ăn như thế nào ?

a, Nhóm bột đường:

Người tiểu đường không cần kiêng hoàn toàn chất bột, đường. Trong khẩu phần ăn vẫn có thể chọn ăn các loại ngũ cốc nguyên hạt giàu vitamin và khoáng chất tốt cho sức khỏe, đặc biệt là chất xơ có lợi cho tiêu hóa cũng như làm đường huyết tăng chậm hơn.

- Nên ăn ngũ cốc nguyên hạt, đậu đỗ, gạo còn vỏ cám, rau củ... được chế biến bằng cách hấp, luộc, nướng, hạn chế tối đa rán, xào...

- Không nên ăn hoặc hạn chế các loại đồ ăn như: bánh mì, bánh ngọt, các loại mỳ,… Các loại củ như khoai sắn cũng cung cấp khá nhiều tinh bột, nếu người bệnh tiểu đường ăn các loại này thì cần giảm hoặc cắt cơm.

 

Hình ảnh minh họa

b, Nhóm protein

Người bệnh tiểu đường nên tăng cường các loại thực phẩm giàu protein. Theo Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ (ADA), thịt nạc chứa nhiều đạm và rất ít chất béo bão hòa nên thích hợp để bổ sung vào chế độ dinh dưỡng cho người bị tiểu đường một lượng hợp lý.

- Nên ăn cá, thịt nạc, thịt gia cầm bỏ da, thịt lọc bỏ mỡ... được chế biến đơn giản như hấp, luộc, áp chảo nhằm loại bớt mỡ.

- Chọn các thực phẩm giàu đạm nguồn gốc thực vật để cung cấp các acid béo không no cần thiết: Đậu tương và các sản phẩm chế biến từ đậu tương (đậu phụ, đậu nành....)

- Chọn các thực phẩm giàu đạm nguồn gốc động vật ít béo và  nhiều acid béo chưa no có lợi cho sức khỏe như thịt nạc, cá... Tuy nhiên, cần lưu ý giảm ăn các thực phẩm chứa nhiều cholesterol : óc, lòng, gan, tim, thận

- Không nên ăn các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, lạp xưởng, thịt xông khói….

 

Hình ảnh minh họa

 

c, Nhóm chất béo

- Là nhóm cung cấp năng lượng quan trọng trong bữa ăn, và giúp cơ thể hấp thu các vitamin tan trong chất béo như: vitamin A, D, E, K
- Người bệnh cần hạn chế ăn mỡ động vật, nên sử dụng các loại dầu thực vật có các acid béo không no cần thiết cho cơ thể như : dầu mè, dầu nành, dầu phộng...

 

 

 

d, Nhóm rau và chất xơ

Được khuyến khích ăn nhiều vì làm chậm sự hấp thu đường trong bữa ăn.
- Nhu cầu chất xơ trong khẩu phần ăn hàng ngày: 20-25g/ngày      
- Các loại rau lá là nhóm thực phẩm cung cấp chất xơ nhiều nhất, lượng rau, trái cây nên ăn trong ngày là bằng hoặc nhiều hơn 400 - 600g (rau đã làm sạch)

*Chú ý: nên ăn rau trước ăn thịt và cơm.

- Quả: Mỗi ngày ăn từ 200- 300 g quả chín, các loại quả có chỉ số đường huyết thấp theo bảng GI ở dưới

 

 

e, Nhu cầu Vitamin và chất khoáng:

- Cần đảm bảo đủ các yếu tố chất khoáng như sắt, Ca, K, Mg

- Đảm bảo đủ Vit B1, B6, B9, Vit C, E

Các loại này có nhiều trong rau, quả tươi. Vitamin nhóm B có nhiều trong vỏ lụa của hạt gạo(cám gạo)

 

 

 

f, Muối & Nước:
 - Để ngăn ngừa hoặc điều trị các biến chứng như Tăng huyết áp cần phải giảm khẩu phần muối đến mức có thể chấp nhận được: ≤ 6g/ ngày.
 - Hạn chế sử dụng các thực phẩm có nhiều muối như dưa, cà, thịt,cá muối.
- Uống nước theo nhu cầu nếu không có biến chứng suy thận, tăng huyết áp..

 

g, Duy trì vận động thể dục thể thao

Thường xuyên tập thể dục hàng ngày 30 phút → 60 phút tùy theo thể trạng

 

 

Hình ảnh minh họa

 

Áp dụng tốt chế độ dinh dưỡng cho người bệnh đái tháo đường đủ chất đạm, chất béo, bột, vitamin và các chất khoáng, bổ sung đủ nước, duy trì được các hoạt động thể lực bình thường hàng ngày là yếu tố quan trọng để người bệnh kiểm soát được đường huyết, không làm tăng các yếu tố nguy cơ như rối loạn lipid, tăng huyết áp, tổn thương thận… Điều trị bệnh an toàn, hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

 

4. Lựa chọn thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp:

GI là gì?

Là chỉ số đường huyết (GI) của thực phẩm

 

Phân nhóm GI?
Các thực phẩm chứa chất bột đường được phân loại là thực phẩm có chỉ số
đường huyết (GI) thấp, trung bình hoặc cao và được xếp hạng trên thang điểm từ 0–100.

GI của các thực phẩm được chia làm 3 nhóm:

 

 

 

Thực phẩm có GI càng thấp thì càng ít ảnh hưởng lên lượng đường huyết sau khi ăn.
- Chỉ số đường huyết sẽ thay đổi do nhiều yếu tố:
* GI của thực phẩm sẽ tăng khi được xay xát kỹ, tán nhuyễn, nấu chín nhừ.
* GI của thực phẩm nấu chín vừa sẽ thấp hơn khi đem chiên, nướng.
* Thực phẩm giàu chất xơ sẽ tiêu hóa chậm nên sẽ có GI thấp hơn.
- Người bệnh đái tháo đường nên chọn dùng thực phẩm có GI thấp và trung bình, hạn chế các thực phẩm có GI cao.

Phân mức chỉ số GI của một số thực phẩm thông dụng tại Việt Nam

 

   

 

 

Bệnh nhân hoặc người nhà bệnh nhân cần giải đáp thêm hoặc có nhu cầu khám dinh dưỡng tại Bệnh viện Đa khoa Hoà Bình, đăng ký khám và tư vấn tại phòng khám Dinh dưỡng, tầng 1 nhà B7 – Bệnh viện Đa khoa Hoà Bình.

 

BSCKI. Lê Thị Thành - CNĐD Bùi Thị Phương Lan

Khoa Dinh Dưỡng - BVĐK Hoà Bình